
BẠN MỚI PHÁT HIỆN SỎI THẬN? ĐỪNG HOẢNG SỢ – HÃY HIỂU ĐÚNG, UỐNG ĐỦ NƯỚC VÀ ĂN UỐNG HỢP LÝ!
Cập nhật kiến thức phòng ngừa sỏi tiết niệu năm 2026
Sỏi thận, sỏi niệu quản là những bệnh lý thường gặp trong chuyên khoa Tiết niệu. Nhiều người tình cờ phát hiện một viên sỏi nhỏ khi siêu âm kiểm tra sức khỏe, dù trước đó hoàn toàn không có triệu chứng.
Câu hỏi đầu tiên thường là: Bác sĩ ơi, có cần mổ không? Có thuốc nào uống cho tan sỏi không? Và phải kiêng ăn những gì?
Điều quan trọng cần biết là không phải viên sỏi nào cũng cần phẫu thuật, nhưng cũng không phải viên sỏi nào cũng có thể tự ra ngoài. Đặc biệt, phát hiện sỏi lần đầu không có nghĩa là bệnh sẽ không tái phát.
1. MỚI BỊ SỎI LẦN ĐẦU – CÓ ĐÁNG LO KHÔNG?
Phần lớn bệnh nhân bị sỏi lần đầu có thể được điều trị và theo dõi thuận lợi. Tuy nhiên, bác sĩ cần xác định:
-Sỏi nằm ở thận hay niệu quản?
-Kích thước, vị trí và số lượng sỏi?
-Có gây tắc nghẽn, ứ nước thận hoặc nhiễm khuẩn không?
-Chức năng thận có bình thường không?
-Bệnh nhân có nguy cơ hình thành sỏi tái phát hay không?
Những người có tiền sử gia đình bị sỏi, bệnh gút, rối loạn chuyển hóa, bệnh đường ruột, nhiễm khuẩn tiết niệu tái diễn hoặc bất thường cấu trúc đường tiết niệu cần được đánh giá kỹ hơn. Không nên chỉ dựa vào kích thước viên sỏi để quyết định điều trị. Một viên sỏi nhỏ ở niệu quản có thể gây tắc nghẽn và nhiễm khuẩn nghiêm trọng, trong khi một viên sỏi nằm trong thận có thể chưa gây triệu chứng.
2. VÌ SAO CHÚNG TA BỊ SỎI THẬN?
Sỏi hình thành khi một số chất trong nước tiểu như canxi, oxalat, phosphate hoặc acid uric đạt nồng độ đủ cao để kết tinh. Trong đó, sỏi chứa canxi là loại thường gặp nhất. Có nhiều yếu tố góp phần hình thành sỏi:
Uống không đủ nước: Khi cơ thể thiếu nước, nước tiểu trở nên cô đặc, tạo điều kiện cho các tinh thể hình thành và phát triển.
Ăn quá mặn: Ăn nhiều muối làm tăng lượng canxi bài tiết qua nước tiểu, góp phần làm tăng nguy cơ sỏi canxi.
Ăn quá nhiều đạm động vật: Tiêu thụ quá mức thịt và một số thực phẩm giàu đạm động vật có thể làm tăng acid uric, giảm pH nước tiểu và giảm citrat niệu.
Chế độ ăn mất cân đối: Ăn ít rau quả, dùng nhiều nước ngọt có đường hoặc bổ sung vitamin và khoáng chất không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ ở một số người.
Ngoài ra, yếu tố di truyền, béo phì, đái tháo đường, bệnh lý chuyển hóa và bất thường giải phẫu cũng có vai trò quan trọng. Vì vậy, không thể kết luận rằng mọi viên sỏi đều do ăn uống không đúng cách.
3. UỐNG BAO NHIÊU NƯỚC LÀ ĐỦ?
Đây là biện pháp phòng ngừa sỏi đơn giản và quan trọng nhất. Theo hướng dẫn của Hội Tiết niệu châu Âu (EAU) năm 2026, người bệnh sỏi tiết niệu nên uống đủ nước để đạt lượng nước tiểu trên 2,5 lít mỗi ngày, nếu không có chống chỉ định. Thông thường, lượng nước uống khoảng 2,5–3 lít/ngày là điểm khởi đầu, nhưng có thể cần nhiều hơn khi trời nóng, lao động ngoài trời hoặc vận động ra nhiều mồ hôi.
Điều cần nhớ: 3 lít nước uống không đồng nghĩa với 3 lít nước tiểu. Nên uống nước rải đều trong ngày, tăng lượng nước khi mất nhiều mồ hôi và hạn chế các loại nước giải khát nhiều đường.
Nước lọc vẫn là lựa chọn tốt nhất.
Người có suy tim, suy thận hoặc được bác sĩ chỉ định hạn chế dịch cần có hướng dẫn riêng, không tự ý uống quá nhiều nước.
4. ĂN ÍT MUỐI – NHƯNG KHÔNG PHẢI KIÊNG HẾT CANXI
Một quan niệm sai lầm khá phổ biến là: “Bị sỏi canxi thì phải ngưng uống sữa và tránh tất cả thực phẩm có canxi”.
Thực tế, ăn quá ít canxi có thể làm tăng hấp thu oxalat tại ruột và làm tăng nguy cơ hình thành sỏi canxi oxalat.
Đối với phần lớn người trưởng thành bị sỏi canxi, nên duy trì lượng canxi từ thực phẩm khoảng 1.000–1.200 mg/ngày. Có thể sử dụng sữa, sữa chua và các thực phẩm giàu canxi phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Đồng thời cần:
-Giảm lượng muối, hướng tới khoảng 4–5 g muối ăn mỗi ngày, tính cả muối có sẵn trong thực phẩm.
-Tránh ăn quá nhiều thịt đỏ, nội tạng và đạm động vật.
-Ăn rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu chất xơ.
-Hạn chế nước ngọt có đường.
-Không tự ý sử dụng liều cao vitamin C, canxi hoặc các thực phẩm bổ sung.
Với người có tăng oxalat niệu, bác sĩ có thể hướng dẫn giảm những thực phẩm đặc biệt giàu oxalat như rau bina, một số loại hạt và chocolate. Không cần kiêng hàng loạt thực phẩm khi chưa biết loại sỏi và yếu tố nguy cơ của mình.
5. CÓ THUỐC NÀO UỐNG ĐỂ TAN SỎI KHÔNG?
Không phải loại sỏi nào cũng có thể hòa tan bằng thuốc. Sỏi acid uric có thể được điều trị hòa tan trong những trường hợp thích hợp bằng phương pháp kiềm hóa nước tiểu, dưới sự theo dõi của bác sĩ. Ngược lại, phần lớn sỏi canxi oxalat không thể hòa tan bằng các loại thuốc uống thông thường. Một số thuốc được sử dụng nhằm giảm nguy cơ tái phát ở bệnh nhân có chỉ định, chẳng hạn thuốc điều chỉnh citrat niệu, pH nước tiểu hoặc canxi niệu. Không nên tự ý mua thuốc được quảng cáo là “tan sỏi”, “bào mòn sỏi” hay “đào thải mọi loại sỏi” khi chưa có chẩn đoán rõ ràng.
6. KHI NÀO CẦN ĐẾN BỆNH VIỆN NGAY?
Người có sỏi tiết niệu cần được đánh giá khẩn cấp nếu xuất hiện:
-Đau quặn thận dữ dội, không kiểm soát được.
-Sốt, rét run, đặc biệt khi có sỏi gây tắc nghẽn.
-Nôn ói nhiều, không thể uống nước.
-Tiểu rất ít hoặc vô niệu.
-Đau và nghi tắc nghẽn ở người chỉ có một thận chức năng.
Sỏi gây tắc nghẽn kèm nhiễm khuẩn là một cấp cứu tiết niệu.
Trong trường hợp này, bệnh nhân có thể cần dùng kháng sinh và dẫn lưu đường tiết niệu khẩn cấp bằng ống thông JJ hoặc mở thận ra da. Không được chỉ điều trị bằng uống nước và chờ sỏi tự ra.
7. SAU KHI HẾT SỎI, CÓ CẦN THEO DÕI NỮA KHÔNG?
Có....Sỏi tiết niệu là bệnh có khả năng tái phát. Việc điều trị thành công viên sỏi hiện tại không đồng nghĩa với việc đã loại bỏ nguyên nhân hình thành sỏi. Người bệnh nên được đánh giá nguy cơ tái phát, kiểm tra chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu và phân tích thành phần sỏi nếu thu được mẫu. Ở những bệnh nhân nguy cơ cao, sỏi tái phát hoặc cần đánh giá chuyên sâu, xét nghiệm nước tiểu 24 giờ có thể giúp phát hiện những bất thường như tăng canxi niệu, tăng oxalat niệu, tăng acid uric niệu hoặc giảm citrat niệu. Thời điểm siêu âm hoặc chụp kiểm tra cần được bác sĩ quyết định tùy theo loại sỏi, phương pháp điều trị, tình trạng tắc nghẽn và nguy cơ tái phát. Không phải mọi bệnh nhân đều chỉ cần siêu âm mỗi 6–12 tháng.
LỜI NHẮN TỪ BÁC SĨ
Sỏi thận lần đầu không phải là điều đáng hoảng sợ, nhưng là một lời nhắc nhở cần quan tâm hơn đến sức khỏe của mình.
Điều trị sỏi không chỉ là lấy viên sỏi ra khỏi cơ thể. Quan trọng hơn là tìm hiểu vì sao viên sỏi hình thành và làm thế nào để hạn chế xuất hiện những viên sỏi tiếp theo. Uống đủ nước, ăn uống cân đối, giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý và theo dõi đúng cách là nền tảng phòng ngừa sỏi tái phát. Đừng để đến khi đau quặn thận lần thứ hai, thứ ba mới bắt đầu thay đổi thói quen sinh hoạt.
BS CKI ĐỖ HOÀNG DŨNG
Chuyên khoa Ngoại Tiết niệu – Nam khoa – Y học giới tính
176/17 Trần Huy Liệu, P. Cầu Kiệu, TP.HCM
Giờ khám: 17:00–20:00, Thứ Hai đến Thứ Bảy
Zalo: 0903939539 – 0908698596
Website: https://bsdohoangdung.com
Cập nhật: Tháng 11/2026
Tài liệu tham khảo:
European Association of Urology (EAU), Guidelines on Urolithiasis, 2026.
American Urological Association (AUA), Medical Management of Kidney Stones Guideline, 2026, Parts I–II.
Bản này đã cập nhật theo hướng dẫn EAU 2026 và đặc biệt là AUA 2026 vừa công bố, với cách tiếp cận cá thể hóa nguy cơ và phòng ngừa tái phát.
© Copyrights 2024 BSDoHoangDung.com All Rights Reserved.